Kullanım rehberi

Analiz Defteri nedir, nasıl kullanılır? Sürüm 1.17.0.

1. Analiz Defteri nedir?

Analiz Defteri, anket verisiyle çalışan öğrenciler ve araştırmacılar için hazırlanmış bir istatistik analiz programıdır. Verinizi yüklersiniz; program güvenilirlikten faktör analizine, gruplar arası farklardan regresyona, aracılık ve düzenleyicilik analizlerine kadar tezlerde en sık kullanılan analizleri yapar. Sonuçları APA 7 biçiminde tablolar, Türkçe yorum taslakları ve tek tıkla Word raporu olarak verir.

Kimler için? Yüksek lisans ve doktora öğrencileri, akademisyenler, anket verisiyle çalışan herkes. İstatistik bilgisi gerekmez: program hangi testin kullanılacağını seçer ve nedenini açıklar.
Verileriniz nerede? Hesaplamaların tamamı kendi tarayıcınızda yapılır. Yüklediğiniz dosya, değişkenler ve sonuçlar hiçbir sunucuya gönderilmez.
Ne kadar güvenilir? Hesaplamalar R (lavaan), Python (SciPy, statsmodels, pingouin) ve SPSS çıktılarıyla karşılaştırılarak doğrulanmıştır; her sürümde otomatik testlerle yeniden denetlenir.

İki çalışma modu

Rehberli mod

Adım adım ilerlersiniz: veriyi yükle ve tanımla → hatalı verileri ayıkla → ölçeklerin güvenilirliği → hipotezler → Bölüm 4 ve Word raporu. Hangi testin seçileceğine program karar verir. İlk kez kullanıyorsanız buradan başlayın.

Uzman modu

Tüm analizler ve ayarları tek tek kullanılabilir: hangi değişkenlerin, hangi seçeneklerle analiz edileceğini siz belirlersiniz. Üstteki Rehberli / Uzman düğmesiyle istediğiniz an geçebilirsiniz; verileriniz ve sonuçlarınız kaybolmaz.

Programın açılış ekranı: solda adımlar, üstte veri açma, kaydetme ve Word raporu düğmeleri

2. Hızlı başlangıç: 5 adımda ilk analiz

Program açıldığında örnek veri (240 çalışanlık hayali bir anket) yüklüdür. Aşağıdaki adımları önce bu veriyle denemenizi öneririz.

Programı ilk açtığınızda örnek veri (240 çalışanlık hayali bir anket) yüklüdür; aşağıdaki adımları önce bu veriyle deneyebilirsiniz.

Veriyi yükleyin. Üstteki Veri / proje aç düğmesiyle SPSS (.sav), Excel (.xlsx), OpenDocument (.ods) ya da CSV dosyanızı seçin.
Veriyi tanımlayın. “1. Veriyi yükle ve tanımla” adımındaki kutuya hangi sütunların demografik bilgi, hangilerinin ölçek olduğunu yazın (ör. 5-10 Liderlik: bağımsız) ve Tanımları uygula’ya basın. Ölçek puanları kendiliğinden hesaplanır. Ayrıntılar ›
Hatalı verileri ayıklayın. “2. Hatalı verileri ayıkla” adımı aralık dışı değerleri, boş bırakılan soruları, tüm sorulara aynı cevabı verenleri ve uç değerleri bulur. Kimi çıkaracağınıza siz karar verirsiniz.
Ölçeklerinizi sınayın. “3. Ölçeklerim güvenilir mi?” adımı tek düğmeyle güvenilirlik (α, ω), doğrulayıcı faktör analizi ve geçerlik tablolarını üretir.
Hipotezlerinizi yazın ve raporu alın. “4. Hipotezlerimi test et” adımında hipotezinizi cümle kurar gibi seçin (ör. “Liderlik, iş tatmini üzerinde olumlu yönde anlamlı bir etkiye sahiptir”); program uygun testi yapar ve “Desteklendi / Desteklenmedi” der. “5. Bölüm 4 ve Word raporu” adımı tüm tabloları ve yorumları Word dosyası olarak verir.

Video: programın ana ekranı ve adımlar (yaklaşık 45 saniye)

Bana göster:

İpucu: Her analiz ekranının başındaki “Bu analiz ne işe yarar?” kutusu analizi sade bir dille anlatır; tablolardaki altı noktalı terimlerin üzerine gelip dokunarak da anlamlarını görebilirsiniz.

3. Verinizi hazırlama

Dosya düzeni

Her satır bir katılımcı, her sütun bir soru (madde) olmalıdır. İlk satır sütun adlarını içerir (ör. cinsiyet, yas, IT1, IT2 …).
Cevaplar sayı olarak girilmelidir: Likert maddelerinde 1–5 (ya da 1–7), cinsiyette 1 = Kadın, 2 = Erkek gibi. SPSS dosyalarındaki değer etiketleri (1 = Kadın…) otomatik okunur ve tablolarda kullanılır.
Boş bırakılan cevaplar boş hücre olarak kalmalıdır. 99 ya da 999 gibi “eksik” kodları kullandıysanız SPSS dosyasında bunlar eksik değer olarak tanımlıysa program tanır; tanımlı değilse bu değerleri dosyada silin.
Sütun adlarında Türkçe karakter ve boşluk kullanılabilir; yine de kısa adlar (IT1, OB3) tanımlamayı kolaylaştırır.

Desteklenen dosyalar

Biçim	Not
SPSS (.sav, .zsav)	Değişken ve değer etiketleri, eksik değer tanımları okunur.
Excel (.xlsx), OpenDocument (.ods)	İlk çalışma sayfası okunur. Eski .xls dosyalarını Excel’de “Farklı kaydet › .xlsx” ile çevirin.
CSV / metin (.csv, .tsv, .txt)	Virgül, noktalı virgül ve sekme ayırıcıları otomatik tanınır.
Proje dosyası (.adproj)	Analiz Defteri’nde kaydettiğiniz çalışma (veri, tanımlar, hipotezler).

Hatalı verileri ayıklama

Veriyi tanımladıktan sonra “2. Hatalı verileri ayıkla” adımı; aralık dışı değerleri (ör. 1–5 ölçekte 7), çok boş bırakılmış anketleri, tüm sorulara aynı cevabı verenleri, uç değerleri ve tekrarlanan kayıtları bulur. Kimi çıkaracağınıza siz karar verirsiniz; yaptığınız değişiklikleri geri alabilirsiniz. Çıkardığınız katılımcı sayısını ve gerekçesini yöntem bölümünde raporlayın.

Video: hatalı verileri ayıklama (yaklaşık 30 saniye)

Ters kodlu maddeler

Ölçeklerde bazı maddeler olumsuz ifadelidir (ör. “İşimden sıkılıyorum”). Bu maddeler puanlanmadan önce ters çevrilmelidir (1–5 ölçekte 1↔5, 2↔4). Bunu dosyada elle yapmanıza gerek yok: tanımlama satırına ters ve madde numaralarını yazmanız yeterlidir. Program ayrıca ters çevrilmesi unutulmuş olabilecek maddeleri fark edip uyarır.

Animasyon: ters kodlama nasıl çalışır?

Dikkat: Dosyanızda maddeleri zaten ters çevirdiyseniz tanımda ters yazmayın; aksi hâlde maddeler ikinci kez çevrilir.

4. Veri setini tanımlama

“1. Veriyi yükle ve tanımla” adımındaki kutuya her satıra bir tanım yazarsınız. Satır, sütun numaralarıyla (değişken listesindeki # sütunu) ya da değişken adlarıyla başlar; ardından ad gelir. İsterseniz iki noktadan sonra rolü, en sona da ters maddeleri eklersiniz.

1-4 demografik
5-10 Dönüşümcü liderlik: bağımsız
11-15 İş tatmini: aracı ters 13
16-20 Örgütsel bağlılık: düzenleyici
21-24 İşten ayrılma niyeti: bağımlı
3 Yaş: sürekli

Video: veri setini tanımlama (yaklaşık 30 saniye)

Tanımlar uygulandıktan sonra: ölçekler, roller ve ölçek puanları oluştu

Yazım kuralları

Yazım	Anlamı
`1-4 demografik`	1–4. sütunlar katılımcı bilgileridir (cinsiyet, eğitim…); frekans tablosunda gösterilir.
`5-10 Liderlik`	5–10. sütunlar “Liderlik” ölçeğinin maddeleridir; madde ortalamasıyla ölçek puanı hesaplanır.
`IT1-IT5 İş tatmini`	Sütun numarası yerine değişken adları da kullanılabilir.
`: bağımlı` · `: bağımsız` · `: aracı` · `: düzenleyici` · `: kontrol` · `: grup`	Değişkenin hipotezlerdeki rolü. Rol yazmak zorunlu değildir ama analiz ekranlarındaki alanları otomatik doldurur.
`ters 12,14`	12. ve 14. maddeler ters kodlanır (aralık içinde olmalı).
`3 Yaş: sürekli` · `4 İl: kategorik`	Tek bir değişkenin sürekli (ortalama ve SS ile raporlanır) ya da kategorik (frekans ve yüzde) olduğunu belirtir.
`3 Yaş: grupla 18-25, 26-33, 34+`	Sürekli değişkeni gruplara ayırır ve yeni bir kategorik değişken oluşturur. `grupla 3 eşit` ya da `grupla ortalama` da yazılabilir.
`3 Doğum yılı: yaşa çevir 2025`	Doğum yılını verinin toplandığı yıla göre yaşa çevirir.
`10-25 Toplam ölçek`	Alt boyutlar ayrı satırlarda tanımlanmışken tüm maddeleri kapsayan toplam ölçek de tanımlanabilir.

Eksik cevaplar ve ölçek puanı

Tanım kutusunun altındaki seçenekle, bir katılımcının ölçek puanının hangi durumda hesaplanacağını belirlersiniz: varsayılan olarak yalnızca ölçeğin tüm maddelerini yanıtlayanlar için hesaplanır; isterseniz “maddelerin en az %80’ini yanıtlayanlar” gibi bir kural seçebilirsiniz (yanıtlanan maddelerin ortalaması alınır).

Sık yapılan hatalar

Ölçek adının sayıyla başlaması: 5-10 5D Liderlik gibi adlar sütun numarası sanılabilir. Adı harfle başlatın (5-10 Liderlik 5D).
Aralığın taşması: veri setinde 24 sütun varken 21-30 yazmak hata verir; kırmızı uyarı hangi satırın sorunlu olduğunu söyler.
Sayısal olmayan sütun: metin içeren sütunlar (ör. açık uçlu cevaplar) ölçek maddesi olamaz.
Ters maddenin aralık dışında olması: ters listesi, o satırdaki maddelerden olmalıdır.

5. Hangi soruya hangi analiz?

Rehberli modda testi program seçer. Uzman modda kendiniz seçmek isterseniz aşağıdaki tabloyu kullanın. Sağdaki düğme analizi açar; her analizin ekranında ayrıntılı açıklama vardır.

Ölçme aracı ve veri

Sorunuz	Analiz
Katılımcılarımı tanıtmak istiyorum (cinsiyet, eğitim…).	Frekanslar
Ölçek puanlarının ortalaması ve standart sapması nedir?	Tanımlayıcı istatistikler
Boş bırakılan sorular sorun yaratır mı?	Eksik veri analizi (Little MCAR)
Puanlarım normal dağılıyor mu?	Normallik testleri
Ölçeğim güvenilir mi?	Güvenirlik (Cronbach α, McDonald ω)
Maddeler kaç boyuta ayrılıyor? (ölçek geliştirme / uyarlama)	Açımlayıcı faktör analizi
Ölçeğin bilinen yapısı verimde doğrulanıyor mu?	Doğrulayıcı faktör analizi (DFA)
Ölçeklerim farklı kavramları mı ölçüyor?	Geçerlik analizi (CR, AVE, HTMT)
Tüm veriyi aynı anketle topladım; yanlılık var mı?	Ortak yöntem varyansı

İlişki ve fark

Sorunuz	Analiz
X ile Y arasında ilişki var mı?	Korelasyon (Pearson / Spearman)
İki kategorik değişken ilişkili mi? (ör. cinsiyet ve sektör)	Ki-kare
İki grubun puanları farklı mı? (ör. kadın / erkek)	Bağımsız örneklemler t-testi · normal değilse Mann-Whitney U
Üç ve daha fazla grubun puanları farklı mı? (ör. eğitim düzeyi)	Tek yönlü ANOVA · normal değilse Kruskal-Wallis
İki grup değişkeninin ortak etkisi var mı?	İki yönlü ANOVA
Aynı kişilerin önce / sonra ölçümleri farklı mı?	Eşleştirilmiş örneklemler t-testi
Ortalama, ölçeğin orta noktasından (3) yüksek mi?	Tek örneklem t-testi

Etki ve modeller

Sorunuz	Analiz
X, Y’yi etkiliyor mu? Birden çok değişken birlikte ne kadar açıklıyor?	Çoklu / hiyerarşik regresyon
Sonuç iki seçenekli (evet / hayır); hangi değişkenler olasılığı artırıyor?	İkili lojistik regresyon
X, Y’yi bir ara değişken (M) üzerinden mi etkiliyor? Birden çok aracı?	Aracılık (PROCESS Model 4 / 6)
W, X ile Y arasındaki ilişkiyi güçlendiriyor ya da zayıflatıyor mu?	Düzenleyicilik (PROCESS Model 1)
Dolaylı etki, bir düzenleyiciye göre değişiyor mu?	Düzenleyicili aracılık (Model 7 / 14)

Animasyon: düzenleyici değişken ne yapar? (temsilî değerler)

Aracılık analizi çıktısı: yol katsayıları, bootstrap güven aralığı ve Türkçe yorum

6. Sonuçları okumak

Video: hipotez yazma ve sonucu okuma (yaklaşık 40 saniye)

Her analiz bir sonuç kartı üretir. Kartta APA biçiminde tablolar, gerekiyorsa grafik, Türkçe yorum taslağı ve SPSS sözdizimi bulunur. Rehberli modda kartın başında hipotezin desteklenip desteklenmediğini ve neden o testin seçildiğini anlatan bir özet kutusu yer alır.

Sonuç kartı: APA tablosu, Türkçe yorum ve kopyalama düğmeleri

Animasyon: aracılık sonucu nasıl okunur? (örnek veri)

Temel kavramlar

Kavram	Ne anlatır?
p değeri	Gözlenen sonucun tesadüfen ortaya çıkma olasılığına ilişkin ölçüdür. Sosyal bilimlerde genellikle p < .05 “istatistiksel olarak anlamlı” kabul edilir. p, etkinin ne kadar büyük olduğunu söylemez.
Etki büyüklüğü	Farkın ya da ilişkinin büyüklüğü: Cohen d (.20 küçük, .50 orta, .80 büyük), η² (.01 / .06 / .14), r (.10 / .30 / .50). Büyük örneklemlerde çok küçük farklar da anlamlı çıkabildiği için mutlaka raporlanmalıdır.
Güven aralığı (%95 GA)	Gerçek değerin büyük olasılıkla bulunduğu aralık. Aracılık analizinde dolaylı etkinin güven aralığı sıfırı içermiyorsa aracılık vardır.
β (beta)	Regresyonda standartlaştırılmış etki; değişkenlerin etkilerini birbirleriyle karşılaştırmanızı sağlar.
R²	Modelin bağımlı değişkendeki farklılığın ne kadarını açıkladığı (.25 = %25).
α / ω	Güvenilirlik katsayıları: .70 ve üzeri yeterli, .80 ve üzeri iyi.

Türkçe yorumlar

Kartlardaki yorum metinleri tezinizin Bulgular bölümü için taslaktır: değerleri APA kurallarına göre yazar, anlamlılığı ve etki büyüklüğünü yorumlar. Yorumu kopyala ve Tabloları kopyala düğmeleriyle doğrudan Word’e yapıştırabilirsiniz. Metni kendi cümlelerinizle düzenleyin ve danışmanınızla birlikte kontrol edin.

İpucu: Üstteki Ondalık seçimiyle tablolarda nokta ya da virgül (3.14 / 3,14), Basamak seçimiyle 2 ya da 3 basamak kullanabilirsiniz. Ayar, sonradan çalıştırılan analizlere uygulanır.

7. Kaydetme ve kaldığınız yerden devam etme

Otomatik kayıt: Çalışmanız her değişiklikte bu tarayıcıya kendiliğinden kaydedilir. Sayfayı kapatıp yeniden açtığınızda “Kaldığım yerden devam et” seçeneği çıkar.
Proje dosyası: Projeyi kaydet düğmesi çalışmanızı (veri, tanımlar, hipotezler, ayarlar) tek bir .adproj dosyası olarak indirir. Başka bir bilgisayarda devam etmek ya da yedek almak için bu dosyayı Veri / proje aç ile açın.
Kaydedilmemiş değişiklik işareti: Proje dosyası olarak indirilmemiş değişiklik varsa “Projeyi kaydet” düğmesinin yanında turuncu bir nokta görünür.

Dikkat: Otomatik kayıt yalnızca o bilgisayardaki o tarayıcıda durur. Tarayıcı verilerini temizlerseniz ya da başka bir bilgisayara geçerseniz kaybolur. Önemli çalışmalarınızı mutlaka proje dosyası olarak kaydedin.

Ortak ya da başkasının bilgisayarı

Girişte “Ortak ya da başkasına ait bir bilgisayar kullanıyorum” kutusunu işaretlerseniz oturum tarayıcı kapanınca biter, çalışmanız bu bilgisayarda yalnızca geçici tutulur ve başka biri programı açtığında silinir. İşiniz bitince projeyi indirin ve Çıkış yapın.

Çıkış

Çıkış düğmesi bir pencere açar: projeyi indirebilir, bu bilgisayardaki otomatik kaydı saklayabilir (kendi bilgisayarınızda) ya da silebilirsiniz (ortak bilgisayarda). İndirilmemiş çalışmayı silmeden önce ikinci kez onay istenir.

Video: projeyi kaydetme ve çıkış penceresi (yaklaşık 30 saniye)

8. Word raporu ve SPSS sözdizimi

“5. Bölüm 4 ve Word raporu” adımı, tezinizin Bulgular bölümünü oluşturacak tabloları ve yorumları bir araya getirir: demografik bilgiler, eksik veri, tanımlayıcı istatistikler, normallik, güvenilirlik, DFA ve geçerlik, korelasyon matrisi ve hipotez testleri. Raporda yer alacak bölümleri tek tek seçebilir, ardından Word raporu ile .docx dosyasını indirebilirsiniz.

Bölüm 4 ve Word raporu: rapora girecek bölümler seçilir

Video: Bölüm 4’ü oluşturma ve Word raporu (yaklaşık 35 saniye)

Tablolar APA 7 biçimindedir (tablo numarası, italik başlık, not satırı); Word’de düzenlenebilir.
“Word raporuna ayrıntılı tabloları da ekle” seçeneği, birleştirilmiş tabloların altına ayrıntılı tabloları da koyar.
Uzman modda ürettiğiniz sonuç kartları da üstteki Word raporu düğmesiyle tek dosyada toplanır.

SPSS sözdizimi

Sonuç kartlarının altındaki “SPSS sözdizimi (Syntax)” bölümü, aynı analizi SPSS’te yeniden çalıştırmak için gereken komutları verir. Danışmanınız ya da jüri sonuçları SPSS’te doğrulamak isterse bu komutları kullanabilirsiniz. (Program çalışmak için SPSS gerektirmez; SPSS, IBM’in tescilli markasıdır.)

9. Sık sorulan sorular ve sorun giderme

Tanımları uyguladım, kırmızı bir uyarı çıktı.

Uyarı hangi satırın neden anlaşılamadığını söyler. En sık nedenler: aralığın sütun sayısını aşması, ölçek adının sayıyla başlaması (5D…), sayısal olmayan bir sütunun ölçeğe dahil edilmesi, ters listesinin aralık dışında olması. Yazım kuralları ›

Ölçek puanı bazı katılımcılarda boş.

Varsayılan kurala göre ölçek puanı yalnızca tüm maddeleri yanıtlayan katılımcılar için hesaplanır. Tanım kutusunun altındaki seçenekle “maddelerin en az %80’ini yanıtlayanlar” gibi bir kural seçebilirsiniz.

Cronbach α çok düşük ya da negatif çıktı.

Büyük olasılıkla ters kodlanması gereken bir madde çevrilmemiştir. Güvenilirlik çıktısındaki madde-toplam korelasyonlarına bakın: negatif korelasyonlu madde terstir. Tanımda ters listesine ekleyin. Program şüpheli maddeleri ayrıca uyarı olarak gösterir.

Dosyam açılmıyor.

Eski Excel (.xls) dosyalarını Excel’de .xlsx olarak kaydedin. Dosya parola korumalıysa korumayı kaldırın. CSV dosyalarında Türkçe karakterler bozuk görünüyorsa dosyayı UTF-8 olarak kaydedin. Sorun sürerse dosyayı .csv olarak kaydedip deneyin.

DFA uyum değerleri kötü çıktı; ne yapmalıyım?

Önce standart yükleri .50’nin altında kalan maddelere bakın. Modifikasyon indeksleri aynı faktördeki maddelerin hataları arasında yüksek değer gösteriyorsa, kuramsal gerekçesi varsa bu hatalar ilişkilendirilebilir. Değişiklikleri raporlamayı unutmayın; madde çıkarmayı danışmanınızla birlikte değerlendirin.

Hipotezim “desteklenmedi”; yanlış mı yaptım?

Hayır. Desteklenmeyen hipotez de bir bulgudur ve tartışma bölümünde yorumlanır. Tanımların (roller, ters maddeler) doğru olduğunu ve hatalı verilerin ayıklandığını kontrol etmeniz yeterlidir; sonucu “daha iyi” göstermek için analizleri değiştirmek araştırma etiğine aykırıdır.

Sonuçlar SPSS ile birebir aynı mı?

Aynı yöntem ve seçeneklerle evet; küçük yuvarlama farkları olabilir. Bootstrap kullanan analizlerde (aracılık, düzenleyicili aracılık) program sabit bir başlangıç sayısı (seed) kullandığı için aynı ayarlarla her seferinde aynı sonucu verir; PROCESS’te farklı bir seed ile güven aralığı sınırları üçüncü basamakta biraz farklı çıkabilir.

İnternet bağlantım koptu; çalışmam kaybolur mu?

Hayır. Program açıldıktan sonra hesaplamalar tarayıcınızda yapılır ve otomatik kayıt da tarayıcınızdadır. Bağlantı geri gelince kaldığınız yerden devam edersiniz.

10. Hesap, destek ve gizlilik

Hesap

Hesap başvurusu: Giriş sayfasındaki Hesap başvurusu düğmesiyle başvurun. Başvurunuz onaylanınca kullanıcı adınız ve geçici şifreniz e-posta adresinize gelir; ilk girişte kendi şifrenizi belirlersiniz.
Şifre değiştirme: Programın üstündeki Hesabım sayfasından.
Şifremi unuttum: Giriş sayfasındaki Şifremi unuttum düğmesiyle talepte bulunun; yeni geçici şifreniz e-postayla gönderilir.

Destek ve öneri

Programın üstündeki Destek ve öneri düğmesiyle hata bildirebilir, yeni analiz önerebilir ya da soru sorabilirsiniz. Yanıtı aynı sayfada, mesajınızın altında görürsünüz. Mesajlara katılımcı verisi ya da kişisel bilgi yazmayın.

Gizlilik

Yüklediğiniz veri dosyaları, değişkenler, sonuçlar ve projeler sunucuya gönderilmez; tüm hesaplamalar tarayıcınızda yapılır. Sayfa, dışarıya veri gönderilmesini teknik olarak engelleyen bir güvenlik politikasıyla çalışır.
Araştırma verilerinizdeki katılımcı bilgileri bakımından veri sorumlusu siz ya da bağlı olduğunuz kurumdur; verileri etik kurul izninize ve aydınlatılmış onam metninize uygun biçimde kullanın.
Ayrıntılar için KVKK aydınlatma metni ve Gizlilik ve çerezler sayfalarına bakın.

Atıf

Tezinizde şöyle belirtebilirsiniz: “Analizler Analiz Defteri ile yapılmıştır.” Aracılık ve düzenleyicilik analizleri için Hayes (2022) kaynağını, diğer yöntemler için tablo notlarında belirtilen kaynakları ayrıca gösterin.